Midden 2008 begonnen in de Europese Unie de voedselprijzen te dalen. De liberalisering van de markt, waar de EU voorstander van is, in combinatie met de voedseloverschotten, zorgden ervoor dat de voedselprijzen verminderden. Vooral de melkproblematiek, de grootste tak van de voedselproductie in Europa, kwam in de media aan bod de afgelopen maanden. Wat zijn de concrete gevolgen voor melkboeren en welke toekomstvooruitzichten hebben boeren in België?

Het overheidsbeleid ondersteunt de lokale melkproductie, waarborgt het inkomenspeil van de producenten en staat garant voor de kwaliteit van het product. In het kader van de liberalisering op Europees niveau, beslist de EU om de melkquota geleidelijk af te schaffen. Deze melkquota stellen een productielimiet van melk, de boer krijgt hiervoor een eerlijke prijs. Als de quota wegvallen en de melkindustrie aan het vrijemarktprincipe wordt overgelaten, wordt melk gereduceerd tot een koopwaar en de garanties vallen weg. De prijzen dalen door de overschotten en boeren trachten nog meer te produceren om te kunnen overleven. De vicieuze cirkel is rond. Hein Ameloot, een West-Vlaamse melkboer, gelooft niet dat de melkquota volledig zullen verdwijnen. Hij stelt dat het probleem op een andere manier bekeken moet worden. De afzet op Europees niveau is gedaald, waardoor er gigantische overschotten zijn ontstaan. De verkoop zou dus gestimuleerd moeten worden, zodat boeren weer voldoende inkomsten kunnen krijgen en de overschotten ingeperkt worden.

Vooral de kleinere melkboeren kunnen de eindjes amper nog aan elkaar knopen. Verschillende verhalen in de media tonen de schrijnende toestand van deze boeren, die bijna failliet zijn en hun bedrijf zullen moeten opgeven als er in de toekomst niets verandert. Hein Ameloot prijst zich gelukkig dat hij een vast contract heeft met een melkfabriek. Hij krijgt 27 eurocent per liter, wat de kosten net niet dekt, maar een stuk hoger ligt dan de 20 eurocent die andere boeren krijgen.

Op protestacties werden duizenden liters melk verspilt, uitgegoten in vijvers en over akkkers. Hein heeft niet deelgenomen aan deze acties. “Je kan nu 20 cent per liter krijgen voor je melk, maar als je duizenden liters weggooit, krijg je er helemaal niets voor.” Hij vindt dit een grote mediastunt. “Volgens mij was de helft van die melk gewoon water met kalk.” Wat moet er dan gebeuren met de overschotten? Minister van Landbouw Van Quickenborne stelt voor de overschotten aan voedselbanken uit te delen. Hein kan zich niet echt vinden in dit idee en is voorstander van een oplossing op lange termijn.

Alternatieven

Ook de alternatieve initiatieven van boeren zijn enkel kortetermijnoplossingen. Sommige melkboeren installeren een melkautomaat voor hun boerderij, om zo verse melk tegen een eerlijke prijs te verkopen, zonder tussenpersonen. “Ik denk niet dat zo’n melkautomaat rendabel is”, vindt Hein. “Wie koopt er nu verse melk? Er zitten geen bewaarmiddelen in, dus die melk wordt zuur na een of twee dagen. De mensen zouden dus snel teruggrijpen naar de flessen melk van in de winkel. Verse melk bewaart niet, niemand drinkt dat nog.”

Kleinschalige acties waarbij boeren hun melk rechtstreeks op de markt of aan een grootwarenhuis verkopen, is voor Hein geen optie, omdat ook dit slechts tijdelijk is. Volgens Hein profiteren de grootwarenhuizen van grootschalige reclameacties waarbij dagverse melk wordt aangeboden. De boeren die eraan meewerken krijgen nog steeds geen eerlijke prijzen voor hun melk. Hein vindt dat de winkels te veel macht hebben. “Dat is het vergif van België, de grootwarenhuizen. De melkfabrieken zijn bang van de grootwarenhuizen. Ze stellen het vast contract op en bepalen dus de prijs. Zij stappen hiermee naar een melkfabriek: gaat deze niet akkoord met de prijs, dan stappen ze gewoon naar een andere fabriek. Gaat deze niet akkoord, dan gaan ze naar het buitenland. Als ze hun melk maar krijgen voor de prijs die ze zelf bepaald hebben.” Ook Oxfam kaart de distributiebedrijven aan. Door de liberalisering van de markt en de melkoverschotten daalt de prijs. Boeren krijgen de helft minder voor hun melk dan enkele jaren geleden. De prijs wordt echter niet doorgerekend aan de klant, melk blijft in de winkel even duur.

Daarnaast dreigt er een afhankelijkheid van gespecialiseerde veevoederfabrikanten. “Er zijn nu al boeren die koeien kweken voor het vlees en die overgestapt zijn op contractproductie met een veevoederfabrikant omdat ze er anders niet genoeg inkomsten uit halen. Zij zijn nu dus eigenlijk werknemers van de veevoederfabrikanten.” Hein Ameloot gaat ervan uit dat melkkoeien voor veevoederfabrikanten niet rendabel genoeg zijn, omdat ze minder eten dan vleeskoeien. Oxfam ziet echter de onderlinge afhankelijkehid tussen landbouw en melkproductie afnemen, waardoor de grote melkboeren en veevoederproducenten zullen zegevieren.

Toekomst

Hein Ameloot heeft 50 melkkoeien en produceert ruim 535.000 liter melk per jaar. Enkel hiermee kan hij niet overleven. Hij heeft wat akkers die hij hoofdzakelijk voor eten en stro voor de koeien gebruikt. Daarnaast heeft hij 180 vleeskoeien, die echter ook amper winst opleveren. Alles samen redt het gezin met vier kinderen het net, maar geen van de deeltakken is echt rendabel. Leningen voor aankoop van machines en tractoren worden moeilijk afbetaald. “Het is eigenlijk een soort vicieuze cirkel: tegen dat het nieuwe materiaal afbetaald is, is het eigenlijk al oud materiaal geworden en moet ik dus weer nieuw materiaal aankopen.”

Het voordeel van het afschaffen van de melkproductiequota is echter dat boeren mogen uitbreiden en produceren zoveel ze willen. Dat is dan ook voor Hein en zijn gezin het toekomstvooruitzicht. “Binnen 10 jaar is iemand met maar 50 melkkoeien een hobbyboer, met daarnaast een vaste job ergens anders. Ook op vlak van vlees zal dit zo zijn en is dit zelfs nu al zo: iemand met 100 zeugen (vrouwelijke varkens) kan daar niet van leven.” “Ik zal ook nog meer moeten uitbreiden om te kunnen overleven.” Bovendien gaan Hein ervan uit dat de kleinere boeren inderdaad failliet zullen gaan, waardoor enkel de groten overblijven, waar hij dus toe wil behoren.

Music For Life is aan zijn vierde editie toe. De initiatiefnemers gebruiken de marathonuitzending voor bewustmakingscampagnes en inzamelacties. Dit jaar staat malaria op het programma, met de slogan ‘Stop malaria. Laat de wereld niet in de steek!’. Bij de eerdere edities ging de aandacht naar slachtoffers van landmijnen, zuiver drinkwater wereldwijd en  moeders die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld.

Drie radiopresentatoren sluiten zich zeven dagen lang op in Het Glazen Huis. Dit jaar zijn Sam De Bruyn, Sofie Lemaire en Siska Schoeters uitverkoren. De uitzending wordt gevuld met verzoekplaten, waarvoor de aanvrager een bedrag doneert aan de campagne. In heel Vlaanderen zijn er acties georganiseerd om geld in te zamelen, de ene al meer ludiek dan de andere. Zo heeft Studio Brussel een veilingsite opgericht, waar onder meer op de roze saab-cabrio van Helmut Lotti geboden kan worden. Verder is er dit jaar het boekje ‘Stories For Life’ te koop waarin kortverhalen van Dimitri Verhulst, Tom Lanoye, Margot Vanderstraeten en zes andere auteurs verschijnen. De vijf euro die men betaalt voor het boek, is de prijs van een muskietennet dat bescherming biedt tegen malariamuggen. Ook op politiek niveau heeft men aandacht voor de campagne. De federale en Vlaamse regering hebben de afgelopen edities een serieuze duit in het zakje gedaan en het Gentse stadsbestuur is actief betrokken bij acties.

Nederland

De Nederlanders zijn de uitvinders van het Glazen Huis. In 2004 werd Het Glazen Huis van de actie Serious Request, in samenwerking met het Rode Kruis, gebouwd in Utrecht. Gedurende 5 dagen sluiten drie radiopresentatoren van 3FM zich op, zonder eten, om 24 uur per dag radio te maken. Ze kaartten de noodtoestand in Darfur aan, een regio die tot dan toe amper in de publiciteit kwam. Door het grote succes (er werd bijna een miljoen euro ingezameld via verzoekplaatjes) verscheen vanaf toen Het Glazen Huis elk jaar in de week voor kerstmis. Sinds 2006 werkt Serious Request samen met Music For Life. De omzetten liggen in Nederland een stuk hoger, mee door het grote aandeel wat de overheid bijpast.

Dit jaar staat het Nederlands Glazen Huis in Groningen. Elk jaar dingen verschillende steden mee voor de eer. Sinds 2005 zitten de presentatoren zes dagen in het huis, nog steeds zonder eten. Ook in Nederland worden verschillende acties opgestart om geld in te zamelen. Op de veilingsite van Serious Request worden onder meer spullen van artiesten in de aangeboden, naast de inboedel van Het Glazen Huis.

Zweden

De actie Musikhjälpen wordt dit jaar de tweede keer georganiseerd. De populaire radiozender P3 van de staatsomroep Sveriges Radio stuurt drie DJ’s op 14 december in Het Glazen Huis in Gothenburg, een week eerder dan de anderen, om zes dagen de klok rond radio te maken en niet te eten. Ook zij verzamelen geld door acties en wedstrijden te organiseren over het hele land en doordat luisteraars bieden op verzoekplaten, waarmee de hele uitzending gedurende zes dagen gevuld wordt.

In Zweden is er in het verleden reeds geld ingezameld voor het goede doel door middel van verzoekplaten. Kort na de Tweede Wereldoorlog in 1946 spanden Zweedse organisaties samen om Europese vluchtelingen te helpen. Daarbij verzamelden ze gedurende 4 jaar 5,2 miljoen Zweedse Kronen (ca. 500 000 euro) wat vandaag zou neerkomen op ca. 7,6 miljoen euro.

Zwitserland

In 2007 deed Zwitserland de eerste keer mee met een Glazen Huis. De actie verliep echter niet volgens de regels. De radiopresentatoren van de Franstalige jongerenzender Couleur 3 die in Het Glazen Huis zaten, mochten niet eten terwijl ze opgesloten zaten. Hiertegen hebben ze gezondigd en in 2008 kwam er geen Glazen Huis. Dit jaar is Zwitserland weer mee van de partij met de actie ‘Jeder Rappen zählt’ (‘Elke cent telt’), dit keer met drie DJ’s van de Duitstalige zender DRS 3.

Kenia

In de hoofdstad Nairobi van het Afrikaanse Kenia bouwt Ghetto Radio dit jaar voor de tweede keer een Glazen Huis. Vorig jaar werd er geen geld ingezameld en diende de actie enkel ter bewustmaking. Dit jaar zal er net als in de andere Huizen geld ingezameld worden. Het radioproject is ook in zes andere Afrikaanse steden actief, waaronder Johannesburg en Lagos, om een brug te slaan tussen de jonge Afrikaanse bevolking en de rest van de wereld.

Webloggers organiseren massale anti-Berlusconi manifestaties

No Berlusconi Day

Vandaag vindt in Rome een betoging plaats tegen de Italiaanse premier Silvio Berlusconi. De ‘No Berlusconi Day’ wordt door verschillende steden gevolgd, onder meer in London, Parijs, Sydney en Charleroi zijn manifestaties gepland. Brussel ging gisteren al van start; er verschenen ruim honderd betogers op het Schumanplein.

Door Inge Vanhulle

In Rome worden deze middag honderdduizenden mensen verwacht. Er zijn 700 bussen, vier speciale treinen en een schip gereserveerd, meldt de Italiaanse krant la Repubblica woensdag. Door de verwachte massale opkomst is de manifestatie verhuisd naar het grootste plein van de Italiaanse hoofdstad, Piazza San Giovanni.

De betogers protesteren tegen de wanpraktijken van Berlusconi. Onder het motto “Red Italië! Red de democratie!” eisen ze zijn ontslag. De premier kwam de afgelopen maanden regelmatig in het nieuws naar aanleiding van onder meer zijn seksschandalen. De media die de escapades aankaartten, werden door Berlusconi aangeklaagd wegens laster en eerroof. De oppositie stelt dat Berlusconi de persvrijheid ondermijnt, mede door zijn aandelen in de mediagroep Mediaset, die verschillende tv-kanalen bezit. Daarnaast is Il Cavaliere eigenaar van meerdere kranten en is hij de grootste mediamagnaat van Italië.

Gisteren hervatte een rechtbank in Milaan een corruptieproces tegen de premier. Het proces werd in 2008 stopgezet nadat Berlusconi zichzelf politieke onschendbaarheid had toegekend. Die immuniteit werd echter in oktober ongrondwettelijk verklaard, waardoor Berlusconi zich nu moet verantwoorden in de omkoopzaak met de Britse advocaat David Mills. Eind oktober kondigde Berlusconi aan dat hij ook na een veroordeling in dit proces niet zal aftreden.

Maffia

Deze week kwam de regeringsleider in opspraak door zijn vermeende banden met de Italiaanse maffia. Marcello Dell’Utri, een naaste medewerker van de premier, werd eerder veroordeeld tot negen jaar gevangenisstraf door zijn samenwerking met de Siciliaanse maffia Cosa Nostra. Gisteren getuigde de spijtoptant Gaspare Spatuzza, lid van Cosa Nostra, in Turijn, nadat Dell’Utri in hoger beroep is gegaan tegen zijn veroordeling. Spatuzza beweert dat ook Berlusconi in de jaren negentig banden had met de maffia. Tijdens een meeting met jonge militanten van zijn partij op Sardinië eind november, dreigde de premier: “Als ik te weten kom [...] wie boeken heeft geschreven over de maffia, dan zweer ik dat ik hem wurg”. Berlusconi uit deze dreigingen omdat hij vindt dat onder meer schrijvers die Cosa Nostra aanklagen, een negatief beeld van Italië schetsen.

Bloggers

Zes bloggers hebben op de Italiaanse versie van de sociale netwerksite Facebook een groep opgericht: “Een nationale manifestatie die het ontslag van Berlusconi eist”. Ze tellen meer dan 350 duizend leden. Ook in andere landen worden Facebookgroepen opgericht. Ze kaarten het ondemocratische bestuur van de premier aan en zijn aanvallen op de vrije meningsuiting. Verder veroordelen ze zijn vermeende contacten met de maffia. Ze vinden het niet kunnen dat Italië in het buitenlandse nieuws steeds weer aan bod komt als een land van corruptie en een “dictatuur”. Via internationale acties hopen ze meer te bereiken dan de nationale manifestaties, die in het verleden wenig teweeg brachten. De groep heeft geen antwoord klaar wat er moet gebeuren als Berlusconi inderdaad zou aftreden. Verschillende groeperingen in de oppositie zouden volgens hen de democratie net zo min goed doen. Naast het ontslag van de premier eist de groep dat Berlusconi zich verantwoordt voor de recente aanklachten die tegen hem geuit zijn. Het comité No Berlusconi Day dat wereldwijd betogingen organiseert vandaag, kiest voor de kleur paars, die los staat van elke politieke partij in Italië.

Brussel

Gisteren werd een eerste kleine betoging in het kader van de No Berlusconi Day gehouden in Brussel. Volgens de organisatoren kwamen er 150 man opdagen, volgens de ordediensten 120. Ook zij verkozen de kleur paars, in het teken van de politieke onafhankelijkheid van de actie. Onder de manifestanten waren veel in België levenden Italianen. Ze scandeerden Italiaanse slogans als “Berlusconi ontslag” en “we willen je voor de rechtbank”. In de Europese hoofdstad konden de betogers brieven afgeven aan de vicevoorzitter van de Europese Commissie, Jacques Barrot, de voorzitter van de Europese Commissie, Jose Manuel Barroso en aan Herman Van Rompuy, president van de Europese Raad.

De media zagen deze opkomst van de burgerjournalistiek met lede ogen aan. Na een eerste fase waarin vooral verzet de toon hield – de ‘echte’ journalistiek werd immers ondermijnd – pikken de media nu in op het fenomeen. In het gratis dagblad Metro wordt een volledige pagina gewijd aan reclame voor Belga, het Belgische nieuwsagentschap: via de website ihavenews.be van Belga kan iedereen die dat wil ‘nieuws’ posten. Deze berichten worden ineens doorgestuurd naar de Belgische redacties, ongefilterd en ongecontroleerd. Zo is koningin Fabiola maandag weer eens overleden en herrezen.

Belga gaat een onderzoek doen naar de grappenmaker Jos Joskens, de vervatter van het bericht. Eerdere incidenten tonen aan hoe laks het systeem van de website werkt. Ook Jos Joskens heeft de vinger op de wond gelegd. Dat dit bericht een grap was, kon meteen achterhaald worden. Maar theoretisch kan je dus om het even welk bericht naar redacties sturen. Belga heeft beslist om een controle op het systeem in te voeren en spreekt van een beginnersfoutje.

Echter leidt dit beginnersfoutje ertoe dat de geloofwaardigheid van het nieuwsagentschap en de media aangetast wordt. De nieuwsredactie distantieert zich volledig van het systeem en klaagt de ontbrekende journalistiek-deontologische controle aan. De website werd door het management ingevoerd, maar wie feitelijk verantwoordelijk is, is niet echt duidelijk. Het management werkt met commerciële motieven. Deontologische issues komen op de tweede plaats.

De berichten worden nu gefilterd. Ook Belga heeft beseft dat de grenzen van burgerjournalistiek hier overschreden zijn. Een inbreuk op de persvrijheid? Of een noodzakelijke tussenschakel, die professionele journalistiek van burgerjournalistiek onderscheidt? Ondanks de opkomst van burgerjournalistiek, mag de gatekeeper-rol van journalisten niet uit het oog verloren worden.

De evolutie van burgerjournalistiek is niet meer tegen te houden en zolang het verschil met ‘echte’ journalistiek aangetoond wordt, lijkt dit niet bedreigend. Het samensmelten van de twee vormen zou de journalistieke deontologie echter ernstig kunnen ondermijnen. Beroepsjournalisten verplichten zich ertoe bepaalde regels te volgen. Ze mogen de privacy niet onnodig schenden. Ze mogen geen onjuiste informatie verspreiden, waardoor ze hun bronnen grondig moeten checken en dubbelchecken. Als het om een nieuwsfeit gaat, zijn ze zo objectief mogelijk. Enzovoort. Je voelt het aan, een burgerjournalist is tot niets verplicht en kan de deontologische regels naast zich neerleggen.

Er dient vanuit de media dus een grondige controle te gebeuren op de burgerjournalistiek. Lezersbrieven worden bijvoorbeeld gecheckt voor ze in de krant verschijnen. Online reacties worden amper gecontroleerd, maar hier is duidelijk dat het om subjectieve uitlatingen gaat. Ofwel dient Belga de berichten te controleren voor dat ze naar andere redacties doorgestuurd worden, ofwel moet duidelijk vermeld worden dat deze berichten van iedereen afkomstig kunnen zijn, dus ook van Jos Joskens of Dardinaal Kaneels.

View Larger Map

Vergelijkende analyse

Op 20 oktober 2009 verschijnt de beslissing van de Raad voor de Journalistiek, naar aanleiding van de klacht van mevrouw Bardy-Lang en meneer Lang tegen Knack en de journalist Dirk Draulans. Een jaar eerder verscheen in Knack een artikel onder de titel “88 meer dan ooit”, geschreven door Dirk Draulans.[1] Hierin wordt de affaire Morel/Vanhecke uit de doeken gedaan en wordt aangetoond dat ze enerzijds een liefdesrelatie hebben en anderzijds dat Marie-Rose Morel de afgelopen jaren erin geslaagd is leden het bestuur van het Vlaams Belang tegenover elkaar te plaatsen. De stellingen worden onderbouwd met al dan niet vervalste e-mails. De maatschappelijke relevantie van dit artikel, met name het reilen en zeilen binnen een patij, werd aangetoond en hier is geen discussie rond. In de kantlijn wordt vermeld dat de twee hun geheime affaire onder meer uitleven in hun “liefdesnestje”: een woning op naam van mevrouw Bardy-Lang, medewerkster van meneer Lang, die lid is van het Franse Front National en die net als Frank Vanhecke in het Europees Parlement zetelt.

Iedereen die in de media vermeld wordt, heeft een recht op antwoord.[2] Meneer en mevrouw Bardy-Lang, alsook Marie-Rose Morel en Frank Vanhecke hebben hier gebruik van gemaakt. We focussen ons hier enkel op de kwestie rond Bardy-Lang. Zij reageren uitdrukkelijk dat hun woning niet gebruikt wordt als “liefdesnestje” en dat ze er als gezin leven, met hun negenjarige zoon. De informatie is onjuist en als ze op voorhand gehoord waren geweest door Knack, hadden ze dit recht kunnen zetten. Het recht van antwoord is hier op een correcte manier toegepast en werd in het volgende nummer van Knack gepubliceerd.[3]

Het artikel verscheen ook in een gelijkaardige versie op de website van Knack. Na een eerste contact met Bardy-Lang werden de adresgegevens en naamvermelding meteen verwijderd. In het interview legt de directeur van Knack uit dat de veiligheid van het Franse koppel bedreigd zou kunnen zijn, omdat ze lid zijn van een extreem-rechtse partij.

Echter hebben meneer en mevrouw Bardy-Lang nog geen voldoening na deze rechtzettingen. Ze leggen een klacht neer bij de Raad voor de Journalistiek.[4] Rik Van Cauwelaert, directeur van Knack, vertegenwoordigt Dirk Draulans op de hoorzitting. Uit het interview blijkt dat de directeur alle verantwoordelijkheid op zich neemt.

De Raad haalt de juiste reactie van Knack aan, maar oordeelt dat de gemaakte fouten niet ongedaan kunnen gemaakt worden. Knack wordt op de vingers getikt wegens inbreuk op de privacy en het aantasten van de reputatie.[5] In de Code van journalistieke beginselen en de Verklaring der plichten en rechten van de journalist staat duidelijk dat de media het privéleven van personen moeten eerbiedigen.[6]

Publieke personen moeten echter kunnen blootgesteld worden aan kritiek, zegt het EHRM. De media vervult hiermee haar functie als publieke waakhond. Dit komt tot uiting in de uitspraak van het EHRM in de zaak Lingens tegens Oostenrijk in 1986. Ook in het Belgische recht redeneert men dat het privéleven van een politicus  in de media mag bekritiseerd worden, als dit verband houdt met het uitoefenen van de publieke functie. Dit blijkt uit een vonnis van 21 september 1999 in de zaak Moureaux tegen de VRT.[7] Ook bij andere personen dan politici is het vermelden van de naam in de pers niet persé een inbreuk op de privacy, als er sprake is van een maatschappelijk belang, oordeelt de Raad in de zaak Geurs tegen Het Laatste Nieuws.[8] Daarom wordt het Morel/Vanhecke aspect hier niet in vraag gesteld. Alhoewel meneer Lang ook een publieke functie uitoefent (Europarlementslid), heeft dit hier niets met de zaak te maken. Bovendien is de informatie dat de woning een “liefdesnestje” zou zijn, onjuist.

Artikel

De Raad voor de Journalistiek publiceert haar beslissing naar aanleiding van de klacht van meneer en mevrouw Bardy-Lang tegen Knack en journalist Dirk Draulans. De klacht wegens inbreuk op de privacy werd door de Raad als gegrond beschouwd, omdat de namen en het adres van de klagers gepubliceerd werden. Hoe staat de directeur van Knack, Rik Van Cauwelaert tegenover deze uitspraak en hoe is het zover kunnen komen?

We hebben ons bij de uitspraak neergelegd. We zijn op de vingers getikt en ik denk dat we dit hadden kunnen vermijden. De Raad gaat niet in op de grond van de zaak, namelijk het verhaal Morel/Vanhecke, maar enkel op het feit dat wij het adres van het Franse koppel (Bardy-Lang) hebben gepubliceerd. De journalist Dirk Draulans kan niets verweten worden want hij heeft gehandeld in een zorg voor volledigheid. De fout is gemaakt door de directie die verzuimd heeft dat adres te schrappen. Omwille van het veiligheidsaspect hebben we de adresgegevens meteen van de website gehaald. Het ging hier om Franse mensen van extreemrechts en de website kan ook in Frankrijk bekeken worden natuurlijk. Men weet nooit dat een of andere gek het in zijn hoofd haalt om er naartoe te stappen. Tegenwoordig komt alles op onze website en nu zijn we daar voorzichtiger mee geworden.

De deontologische regels zijn in dit artikel geschaad omdat het Franse koppel slechts marginaal met de zaak te maken heeft. In sommige gevallen zou de deontologie niet geschaad zijn geweest. Men kan bijvoorbeeld van een plaats van een misdrijf het exacte adres geven. Daar is geen enkele kwestie van deontologie mee gemoeid. Maar hier ging het om mensen die zijdelings met de zaak waren gemoeid, vandaar dat wij ook bekend hebben dat wij in de fout waren gegaan. Als het verhaal concreet over mevrouw en meneer Bardy-Lang zou gegaan zijn, dan zou dat volgens mij geen inbreuk zijn geweest als daar laakbare of strafbare feiten waren gebeurd.

Verantwoordelijkheid

De klagers werden niet gehoord voor de publicatie omdat zij enkel in de kantlijn van het verhaal staan. Wij hebben een weerwoord gegeven nadien zoals zij gevraagd hebben. Het niet horen van de klagers was een nalatigheid op rekening van de directie en niet van de journalist. Moest ik hem op het matje roepen voor iets, dan zou dat voor de verschijning zijn geweest, niet nadien. De journalist wordt in de uitspraak van de Raad genoemd maar ik heb daar ter plekke gezegd dat ik als directeur een fout heb gemaakt. Samen met de verantwoordelijke uitgever heb ik dus de eindverantwoordelijkheid. Normaal gaat elke tekst met zo een delicaat thema langs de verantwoordelijke uitgever omdat die man veroordeeld wordt als er iets fout gaat. Onze jurist Wim Criel controleert de teksten voor publicatie. Ook hij zag niet echt een probleem in de tekst en heeft het goedgekeurd. Als het over Morel en Vanhecke was gegaan hadden we waarschijnlijk beter gekeken maar hier ging het om derden, het Franse koppel.

Relevantie

Mijn houding is altijd: is de figuur maatschappelijk relevant en gaat het om zware feiten, dan kan het in sommige gevallen gepubliceerd worden. Iemand die zich absoluut anoniem door de wereld wenst te bewegen, heeft daar recht toe. Ik heb met zijn privéleven absoluut geen zaken, zelfs al zou hij ooit iets op het randje hebben gedaan, dat hoort volgens mij niet in de krant te komen. Er is een verschil in de omgang met verkozenen en gewone burgers. Publieke personen moeten een voorbeeldfunctie hebben. Als zij in de fout gaan dan weten zij dat zij genadeloos zullen worden gevolgd.

Destijds heeft men in de zaak Morel/Vanhecke ons gevraagd naar de relevantie van dit smeuïge verhaal met e-mails enz. Wat dat verhaal aantoont is hoe de breuk binnen hun partij is ontstaan en we hebben allemaal bij de poging tot verkiezingen van het nieuwe bestuur van de partij gezien dat het Vlaams Belang in twee gespleten is. Het weigeren om het nieuwe bestuur goed te keuren heeft te maken met de aanwezigheid van mevrouw Morel. Dit is de relevantie van het verhaal. De relevantie van de vermelding van de gegevens van Bardy-Lang is inderdaad niet aangetoond, daarom hebben we ook zonder morren de uitspraak van de Raad aanvaard.

Toekomst

Ik denk dat we deze conflicten in de toekomst kunnen vermijden door nog gevoeliger te zijn voor dit soort aspecten. Dit is de eerste keer dat wij zo een veroordeling hebben opgelopen en bij gewone burgers zouden wij het verhaal waarschijnlijk niet gebracht hebben. Mochten we dit elke week meemaken, zou natuurlijk onze reputatie eronder lijden. Wij zijn in het verleden nog op het matje geroepen bijvoorbeeld door meneer Slangen en toen hebben we gelijk gekregen. In de 12 jaar dat ik hier directeur ben, is dit de tweede keer dat ik moest verschijnen bij de Raad.

Na 20 jaar bij Knack heb ik geen tabloidiseringstendens vastgesteld. Wat we nu misschien wel doen is iets stelliger met onze verhalen naar buiten komen, daar waar men vroeger wat voorzichtiger te werk ging en dat heeft natuurlijk te maken met de zeden van de tijd. De politieke debatten bijvoorbeeld zijn veel harder. Het moet snedig zijn, dat speelt natuurlijk mee. We waken erover dat er geen tabloidisering optreedt omdat we weten dat we ons tot een bepaalde bovenlaag van de lezersmarkt richten en die zou dat niet aanvaarden. We hebben een keer bij wijze van grap het verhaal gebracht van Wendy Van Wanten en haar oorlogje tegen Story en we hadden toen een Story-achtige cover gemaakt. De lezer smaakte dat totaal niet:“dit is mijn blad niet meer”. De reactie die steeds terugkomt, is dat Humo zoiets kan doen maar Knack niet.

Een verhaal als dat van Frank Vandenbroucke bijvoorbeeld, waar we alle details gekregen hebben van de manier waarop hij geëindigd is, in bed met een prostituee in een hotel met de goorste details, dat zal je bij ons niet vinden. Frank Vandenbroucke heeft geen enkele openbare functie, dat is een wielrenner. Mocht daar iets misdadig mee gemoeid zijn is dat een andere zaak. We hebben er een klein portret van gemaakt zonder de details te vermelden. Hier zit het verschil met tabloidbladen denk ik.

Assisenzaken

Privacy is iets heel rekbaar, heb ik de indruk. Ik hoor nooit klachten over inbreuken op privacy naar aanleiding van Assisenzaken. Ik spreek dan niet alleen over degene die terecht staat, maar ook over de getuigen die soms door advocaten zwaar worden aangepakt en in een ander daglicht komen te staan. Dat staat ’s anderdaags allemaal in de krant. Er is niemand die aanstoot neemt eraan, iedereen zit gretig te lezen.

De Raad

In het begin had de perswereld het er moeilijk mee dat de Raad hen op de vingers kon tikken. Ik herinner me journalisten die zeiden: “ik trek me er niets van aan”, zelfs als ze veroordeeld worden. Anderzijds moeten wij leren dat we in ons vak ook in de fout kunnen gaan en dus ben ik blij dat die Raad bestaat. Er zitten magistraten en collega’s in die oordelen in eer en geweten over wat zij vinden dat al dan niet correct is afgehandeld. Men kan vinden dat men onheus is behandeld maar wij moeten leren om ons daarbij neer te leggen als iemand zegt:”hier zijn jullie in de fout gegaan.”

De Raad is één zaak, maar mensen stappen ook veel sneller naar de rechtbank en vragen een schadevergoeding. Tegen ons loopt er een claim van verschillende miljoenen euro’s van Noël Slangen. We denken dat we honderd procent gelijk hebben, we hebben geen stap achteruit gedaan en we zijn niet ingegaan op een minnelijke schikking. Dit is een manier die bijvoorbeeld in Italië Berlusconi gebruikt om tegenstanders monddood te maken. Ze eisen van een kleine krant die niet meteen kapitaalkrachtig is een schadevergoeding van 3 miljoen euro. Ze wordt gebruikt als een drukkingmiddel. Dit zijn de nieuwe evoluties in de media, een verschijnsel dat is overgewaaid uit de Angelsaksische landen.

In het verleden, bijvoorbeeld in de Agusta/Dassault-zaak werden ook adresgegevens van ontmoetingsplaatsen vrijgegeven die vandaag misschien niet meer volledig zouden worden gegeven. De evolutie is onmiskenbaar. Er zijn een paar recente veroordelingen van de Raad van bijvoorbeeld de openbare omroep. Ze hadden het er zeer moeilijk mee maar ik denk dat als puntje bij paaltje komt dat men ook bij de openbare omroep denkt, net als wij: “we gaan toch beter opletten.” Want het gaat altijd over mensen natuurlijk.

[2] Voorhoof, D. (2007). Handboek mediarecht. Brussel: Larcier.

[3] Bardy-Lang, I. & Lang, C. (2008, 26 november). Recht van antwoord. Knack, 24.

[4] De Raad voor de Journalistiek (2009, 20 oktober). Lang en Bardy t/ Knack en Draulans. Geraadpleegd op 2 november 2009 op het World Wide Web:

http://www.rvdj.be/sites/default/files/pdf/beslissing200913.pdf

[5] Idem

[6] De Raad voor de Journalistiek (2009). De journalistieke beroepsethiek. Geraadpleegd op 2 november 2009 op het World Wide Web:

http://www.rvdj.be/node/61

[7] Voorhoof, D. (2007). Handboek mediarecht. Brussel: Larcier.

[8] De Raad voor de Journalistiek (2009). Geurs t/ Het Laatste Nieuws, Verbruggen en Snick. Geraadpleegd op 2 november 2009 op het World Wide Web:

http://www.rvdj.be/sites/default/files/pdf/beslissing200907.pdf

Komen, de plaats aan de Franse grens waar Younes verdween